Gorzów Wlkp. dom dla Łemków, Cyganów i Tatarów.

 

Nowy etap historii  Gorzowa Wlkp  rozpoczął się 3 lutego 1945 r., kiedy dotarli tutaj pierwsi polscy kolejarze z wojskowym transportem z Wągrowca. Na początku kwietnia 1945 r. Gorzów Wielkopolski liczył zaledwie 500 polskich mieszkańców. Nikt wówczas nie przypuszczał, że wkrótce będzie to największe miasto województwa, najpierw zielonogórskiego, potem gorzowskiego, a obecnie lubuskiego.
Wśród osadników zdobywających Zachód znaleźli się także obywatele mniejszości narodowościowych – jedni z wyboru, inni z przymusu. Gorzów stał się nowym domem dla Łemków, Cyganów i Tatarów.
Wnieśli oni w życie miasta swoją kulturę i tradycje, tworząc specyficzny, barwny klimat miejsca, w którym osiedli.
Najstarsza świątynia w Gorzowie Wielkopolskim została wzniesiona pod koniec XIII w. jako miejski kościół parafialny. Zbudowana została na planie trzynawowego, pseudobazylikowego korpusu z wieżą … zabytki: kościoły, klasztory, sanktuaria   .

 

Kościół Świętego Antoniego i Stanisława- tzw  biały kościół

Budynek zbudowany na przełomie XVII i XVIII w. jako kościół zgody dla wiernych wyznania kalwińskiego i luterańskiego. Neoromańska wieża pochodzi z XIX w. Na pocz. XX w. kościół został spalony w wyniku uderzenia pioruna. Ze świątynią tą związany był wybitny teolog Fryderyk Schleiermacher, który działając tutaj jako wikary tłumaczył w wolnym czasie pisma angielskiego kaznodziei Blaira.
kościół pw. NMP Królowej Polski z 1822 r
Karnin w XIII w. był własnością cystersów z Paradyża, pod koniec XIV w. przeszedł na własność Gorzowa. W 1977 r. stał się jego dzielnicą. Najciekawszą budowlą dzielnicy jest późnoklasycystyczny kościół pw. NMP Królowej Polski z 1822 r., z dobudowaną w 1829 r. wieżą. Kościół stoi u zbiegu ulic Poznańskiej i Łagodzińskiej.

Kościół Matki Boskiej Różańcowej

Klasycystyczny kościół Matki Boskiej Różańcowej został zbudowany w XVIII wieku w ówczesnej wsi Siedlice, obecnie dzielnicy Gorzowa Wielkopolskiego. Na początku był niewielki, bezwieżowy o konstrukcji ryglowej, cechy klasycystyczne kościół nabył w XIX wieku, do roku 1945 był kościołem ewangelickim, a wokół rozciągał się cmentarz dla ewangelików. Po 1945 kościół zaczęto przystosowywać dla katolików. Jest to ceglana budowla, zbudowana na planie prostokąta, latarnia jest drewniana pokryta blachą cynkowaną
Biały Spichlerz (nazwany tak w odróżnieniu od usytuowanego przy ul. Wał Okrężny Czerwonego Spichlerza ) powstał po roku 1722. Zbudowano go dla potrzeb magazynowania zboża. Rosnąca w siłę pruska armia Fryderyka Wilhelma potrzebowała odpowiedniego zaplecza żywnościowego. O budowie w tym miejscu jednego ze skladów zadecydowało dogodne dla transportu rzecznego położenie Landsberga. W latach 1714-36 powstało na terenie Prus aż 21 podobnych obiektów. Spichlerz należy dziś do najstarszych budynków w mieście i jest filią Muzeum Lubuskiego im. Jana Dekerta.

Trójkondygnacyjny, zbudowany na planie prostokąta o wymiarach 14×57 m ustawiony jest dłuższym bokiem do ul. Fabrycznej. Murowane są jedynie zewnętrzne ściany parteru. Ryglową konstrukcję pokryto dwuspadowym dachem doświetlonym dwoma szeregami okienek. Niegdyś posiadał osiem bram umożliwiających transport zboża – po trzy w ścianach frontowych (prowadziły do przelotowych sieni) i po jednej w ścianach szczytowych. Specjalne dźwigi linowe umożliwiały wciąganie towaru na wyższe piętra za pomocą systemu luków.

Ponad 250 lat (do 1975 r.) spichlerz pełnił funkcję, dla której go zbudowano. Mimo, że nadgryziony zębem czasu (a może właśnie dlatego) rok później wpisany został do rejestru zabytków. W latach 1980-88 wyremontowany pod nadzorem konserwatora zabytków, w 1989 r. stał się oficjalnie filią gorzowskiego muzeum. Kolejny duży remont przeprowadzono w nim w latach 2007-2011. Dziś na trzech kondygnacjach oglądać można m.in. wystawę historyczną „Gorzów na szlakach historii” (a w jej ramach makietę siedemnastowiecznego Landsberga i rekonstrukcję Spichlerza a XVIII w.)

Jest też galeria tkaniny unikatowej, spory zbiór dzieł gorzowskiego malarza Jana Korcza , obrazy landsberskiego pejzażysty Ernsta Henselera  i ansamblaże  kolejnego gorzowskiego twórcy Jerzego Gąsiorka (Gąsiora).

Na ciekawą wystawę o nazwie „W Kręgu Arsenału” składają się prace grupki młodych-gniewnych, którzy w 1955 r. zdecydowali się zerwać z obowiązującym wówczas w sztuce kanonem realizmu socjalistycznego. Znawcy uważają, że to jeden z najwartościowszych zbiorów polskiej sztuki powojennej. Przełomowa wystawa po raz pierwszy prezentowana była w warszawskiej galerii „Arsenał” (stąd nazwa). Od tego czasu datuje się koniec socrealizmu.

Spichlerz znajduje się przy ul. Fabrycznej 1-3. W poniedziałki – zamknięty, we wtorek, środę i czwartek otwarty 9.00-16.00, w piątek 11.00-19.00, w soboty i niedziele 10.00-17.00. Dzieci do lat 6 zwiedzają ekspozycje bezpłatnie, opłata za wejście młodzieży do lat 16 wynosi 1 zł

Ciekawostka: W 2012 r. na ścianie kamienicy przy ul. Góra Powstańców pojawił się obraz jednego z aresenałowców – Andrzeja Wróblewskiego. „Głowa mężczyzny na czerwonym tle” jest jednym z najbardziej znanych dzieł w gorzowskiej kolekcji. Twórcami muralu są młodzi artyści Beata Stanek i Sebastian Nowicki.

Teatr im. Juliusza Osterwy
neoklasyczny budynek z 2 poł. XIX w. Pierwsze przedstawienia wystawiono pod koniec XIX w., a w pierwszej połowie XX w. utworzono Miejskie Towarzystwo Teatralne, które zadbało o atrakcje kulturalne dla miasta – dzięki niemu ściągano do Gorzowa Wielkopolskiego światowej sławy artystów operowych. W latach 20-tych XX w. budynek przebudowano dzięki czemu zyskał czterokolumnową fasadę. Po II wojnie światowej kontynuowano działalność teatralną, po czym działalność zawieszono aż do 1960 r. kiedy przywrócono mu ponownie funkcje teatralne.
W Gorzowie Wielkopolskim na wysokim brzegu Warty, pomiędzy rzeką i wiaduktem kolejowym, zwraca uwagę samotny budynek. Jest to zbudowany w 1900 r. dom Richarda Herzoga, ówczesnego przedsiębiorcy handlującego opałem. W 1901 r. otoczono budynek ogrodem. Jeszcze w 1930 r. obiekt przeszedł na własność miasta. Po zakończeniu wojny początkowo nieużytkowany dom stał się najpierw siedzibą Ligi Morskiej, później Ligi Przyjaciół Żołnierza, a w końcu Ligi Obrony Kraju (aktualny użytkownik). Prowadzona obecnie budowa drugiej strony Bulwaru nad Wartą stanowi szansę na remont charakterystycznego obiektu.
Pierwszy most kolejowy umożliwiający połączenie Landsberga z miejscowościami na lewym brzegu Warty powstał w końcu XIX w. W 1938 roku został rozebrany i w odległości kilkunastu metrów od niego zbudowano nowy, nieco nowocześniejszy, wytrzymujący zdecydowanie większe obciążenia. Ten drugi przetrwał wojnę w stanie nienaruszonym. 30 stycznia 1945 został wysadzony przez wycofujące się wojska niemieckie.Zatopiona konstrukcja utrudniała nie tylko żeglugę po rzece ale i spływ kry, dlatego w 1947 r. rozpoczęto jej wydobywanie. W latach pięćdziesiątych przystąpiono do rozbiórki pozostałości filarów a w połowie następnego dziesięciolecia – dokładnie Dniu Kolejarza 11 września 1965 roku – oddano do użytku kolejną, trzecią już kolejową przeprawę. Jej przęsło wzmocnione łukiem Langera tak spodobało się gorzowianom, że ochrzcili ją pieszczotliwie „żelaznym mostem”.W 1967 r. dobudowano do niego dwie, półtorametrowej szerokości kładki dla pieszych. Po pewnym czasie jedną z nich poprowadzono rurociągi i piesi mogli już korzystać tylko z drugiej. Jesienią 2013, z uwagi na zły stan techniczny zamknięto także i drugą kładkę. Dla mieszkańców Zawarcia był to duży skrót w drodze do tzw.” miasta” (czyli do centrum) a w czasie meczy żużlowych przemieszczały się nią prawdziwe tłumy.
U zbiegu ulic Obotryckiej i Herberta wznosi się okazały, czteropiętrowy gmach dawnego ratusza zbudowany w latach 1923-1924. Budynek z półokrągłą fasadą frontową posiada wejście od strony ul. Herberta z kolumnowym portykiem. Zdobiące go przed 1945 r. rzeźby można dziś obejrzeć w parku przy Muzeum Lubuskim. Do 2010 r. mieścił się tutaj Komisariat Policji.

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *